Bệnh trĩ từ A đến Z: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả

Tham vấn y khoa: Tiến sĩ, Bác sĩ Trịnh Tùng ngày 17/11/2020

Theo thống kê y tế cộng đồng năm 2019, tại nước ta có tới 50% dân số đang bị mắc bệnh trĩ và con số này vẫn xu hướng gia tăng. Một trong những nguyên nhân, số ca mắc bệnh trĩ càng ngày càng nhiều là do người bệnh chủ quan không tìm hiểu kỹ về căn bệnh này, cách phòng tránh và chữa trị.

 số ca mắc bệnh trĩ càng ngày càng nhiều

Vì thế mọi người nên dành một chút thời gian để tìm hiểu rõ ràng về căn bệnh này, để bảo vệ sức khỏe bạn thân khỏi sự phiền toái của bệnh trĩ.

Bệnh trĩ là gì?

Bệnh trĩ không chỉ là bệnh lý tĩnh mạch, mà nó là một căn bệnh biểu hiện sự tổn thương của hệ thống mạch máu : tĩnh mạch – động mạch – cơ trơn – mô liên kết cấu tạo nên hậu môn. Khi vùng hậu môn – trực tràng chịu áp lực thường xuyên, kèm ứ máu liên tục dẫn đến phình giãn tạo các búi trĩ trong lòng hậu môn.

Bệnh trĩ là gì?

Khi tuổi càng lớn, các cấu trúc mô liên kết nâng đỡ càng kém khiến búi trĩ dần sa ra khỏi lỗ hậu môn, dẫn đến hiện tượng trĩ nội sa.

Các loại bệnh trĩ thường gặp

Các bác sĩ chuyên khoa đang phân loại bệnh trĩ thành 3 dạng chủ yếu gồm: trĩ nội, trĩ ngoại và  trĩ hỗn hợp.

1. Bệnh trĩ nội

Trĩ nội được hiểu nôm na theo đúng tên gọi của nó là các các búi trĩ nằm bên trong lòng hậu môn. Tuy nhiên tùy mức độ nặng nhẹ mà các búi trĩ có thể lòi hẳn ra bên ngoài.

Bệnh trĩ nội

Bệnh trĩ được chia thành 4 cấp độ với triệu chứng như sau:

  • Trĩ cấp độ 1: Các búi trĩ nằm trong lòng ống hậu môn, người bệnh có thể thấy hơi vướng víu nhưng triệu chứng không rõ ràng.
  • Trĩ cấp độ 2: Khối búi trĩ lớn hơn, nếu rặn mạnh khi đi đại tiện búi trĩ có thể bị lộ ra ngoài nhưng tự co lại được. Lúc này người bệnh sẽ thấy xung quanh hậu môn hơi ẩm ướt và ngứa rát.
  • Trĩ cấp độ 3: Lúc này các búi trĩ sa hẳn ra ngoài không tự co lại được. Nếu dùng tay đẩy thì chúng có thể tụt vào bên trong. Mỗi lần đi đại tiện người bệnh sẽ thấy đau rát và có máu tươi chảy ra
  • Trĩ cấp độ 4: Đây là cấp độ nặng nhất của bệnh trĩ, búi trĩ sa hẳn ra ngoài ngay cả khi không rặn khi đi cầu, và không thể đẩy vào được. Đến giai đoạn này lượng máu tươi chảy ra nhiều, thành từng dòng lớn, tiết dịch hôi tanh. Hậu môn sưng tấy, có thể viêm loét mức độ đau đơn gia tăng hơn nhiều.

Bệnh trĩ ngoại

2. Bệnh trĩ ngoại

Về cơ chế hình thành và mức độ nguy hiểm của trĩ nội và trĩ ngoại cơ bản đều giống nhau. Điểm khác là trĩ ngoại ngay từ đầu đã xuất hiện ở của hậu môn. Người bệnh sờ tay hoặc nhìn kỹ sẽ thấy hậu môn có nổi những cục nhỏ nhỏ, theo thời gian sẽ phát triển to dần và cản trở quá trình đại điện, vướng víu trong những sinh hoạt hàng ngày.

3. Bệnh trĩ hỗn hợp

Bệnh trĩ hỗn hợp là sự kết hợp của cả trĩ nội và trĩ ngoại. Các búi trĩ nội cấp độ 2,3 và 4 bị sa ra ngoài ống hậu môn, dính xoắn với các khối trĩ ngoại. Do các khối trĩ bị xoắn vào nhau tạo thành khói trĩ lớn gây khó khăn trong việc điều trị, quá trình điều trị sẽ phức tạp hơn so với trĩ nội và trĩ ngoại.

Bệnh trĩ hỗn hợp

Nguyên nhân gây bệnh trĩ

Bệnh trĩ gây ra do rất nhiều nguyên nhân nhưng đều gây hệ quả là làm phồng giãn tĩnh mạch hậu môn hình thành búi trĩ.

Nguyên nhân gây bệnh trĩ

Một số nguyên nhân gây bệnh trĩ phổ biến như:

  • Táo bón: Những người bị táo bón, khi đi vệ sinh thường gặp khó khăn phải dùng nhiều sức để rặn. Điều này làm gia tăng áp lực cho các mạch máu, tĩnh mạch ở hậu môn, khiến chúng bị giãn nở, phồng to, theo thời gian sẽ tạo thành búi trĩ
  • Ngồi, đứng một chỗ quá lâu: Trọng lực cơ thể bị dồn xuống phần dưới quá nhiều trong đó vùng hậu môn – trực tràng cũng phải chịu ảnh hưởng.
  • Sản phụ cuối thai kỳ, sau khi sinh con: Do bào thai chèn ép lên vùng chậu và trong quá trình sinh nở tự nhiên phải rặn nhiều và mạnh, cũng khiến các mạch máu, tĩnh mạch chịu ảnh hưởng, bị giãn nở.
  • Quan hệ qua đường hậu môn: hậu môn không có dịch tiết bôi trơn như âm đạo, vì thế những lực tác động trong lúc giao hợp sẽ khiến hậu môn bị tổn thương, gia tăng nguy cơ hình thành búi trĩ
  • Ngoài ra còn một số nguyên nhân khác như: chế độ ăn ít chất xơ dễ gây táo bón, tuổi tác càng cang các mô liên kết càng lỏng lẻo yếu dần, béo phì khiến phần dưới bụng phải chịu nhiều áp lực để nâng đỡ, tất cả đều là những yếu tố tăng nguy cơ mắc bệnh trĩ.

Đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh trĩ

Đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh trĩ

Dựa trên thống kê dữ liệu người mắc bệnh trĩ, các chuyên gia có khuyến cáo một số đối tượng có nguy cơ cao mắc trĩ như:

  • Người có tính chất công việc đặc thù như: người làm việc văn phòng, tài xế, bảo vệ đứng gác hoặc các vận động viên cử tạ.
  • Phụ nữ mang thai hoặc sản phụ sau sinh
  • Người có bệnh lý về tiêu hóa

Người có bệnh lý về tiêu hóa

Những đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh trĩ nên chú ý về ăn uống bổ xung nhiều chất xơ trong chế độ ăn, không nên đứng hoặc ngồi quá lâu, nên đi lại vận động thay đổi tư thế.

Triệu chứng của bệnh trĩ

Một số triệu chứng điển hình của bệnh trĩ sẽ xuất hiện theo từng giai đoạn như:

  • Chảy máu không đau khi đi đại tiện: Ở giai đoạn đầu bạn có thể thấy một lượng nhỏ máu đỏ tươi trên khăn giấy vệ sinh hoặc trong bồn cầu. Về sau khi bệnh nặng hơn, khi rặn nhiều máu sẽ chảy từng giọt hoặc từng tia, thậm chí khi ngồi xổm cũng chảy máu.
  • Cảm thấy ngứa rát, đau khó chịu, mức độ đau sẽ phụ thuộc vào mức độ nứt kẽ hậu môn
  • Xung quanh lỗ hậu môn bị tiết dịch nhầy do sự bài tiết của niêm mạc hậu môn
  • Sưng đỏ xung quanh hậu môn
  • Xuất hiện búi trĩ rõ nhất là trĩ ngoại, nếu là bệnh trĩ nội thì đây là dấu hiệu báo người bệnh đang bị trĩ cấp độ 3,4 – cấp độ nguy hiểm của bệnh

dấu hiệu của bệnh trĩ

Ngoài ra triệu chứng bệnh trĩ còn phụ thuộc vào vị trí:

  • Bệnh trĩ nội: Các búi trĩ nằm trong trực tràng, do đó người bệnh thường không thể nhìn thấy hoặc cảm nhận được những bệnh búi trĩ này và ít khi gây khó chịu. Những khi các búi trĩ này chịu áp lực, cọ xát do phân trong quá trình đại tiện sẽ gây chảy máu. Hoặc khi áp lực quá lớn các búi trĩ bị sa ra ngoài hấp thụ một lượng nhỏ chất nhầy và phân gây ngứa ngáy và rát.
  • Bệnh trĩ ngoại. Người bệnh có thể cảm thấy có một khối nhô lên quanh hậu môn. Nếu bên trong khối trĩ ngoại này có máu đông sẽ khiến người bệnh có những cơn đau đột ngột, dữ dội.
  • Bệnh trĩ huyết khối. Máu chảy từ búi trĩ và hình thành cục huyết khối có biểu hiện đau dữ dội, sưng, viêm và một cục cứng gần hậu môn.

Một cục cứng gần hậu môn

Bên cạnh đó bác sĩ chuyên gia cũng khuyến cáo, tình trạng chảy máu hậu môn không hoàn toàn do các khối trĩ. Máu có thể bị xuất huyết từ trong trực tràng cảnh báo bệnh ung thư trực tràng – căn bệnh lấy đi tính mạng người bệnh rất nhanh. Do đó người bệnh khi phát hiện  những dấu hiệu bất thường của cơ thể cần sớm đến bệnh viện để thăm khám và điều trị kịp thời.

Biến chứng của bệnh trĩ

Nhiều bệnh do tâm lý chủ quan, e ngại khám bệnh vùng kín nhạy cảm nên thường chọn cách sống chúng với nó. Tuy nhiên bệnh trĩ nếu không điều trị kịp thời sẽ gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cơ thể.

Biến chứng của bệnh trĩ

Một số triệu chứng nguy hiểm của bệnh trĩ như:

  • Thiếu máu: Xảy ra ở những người bị trĩ cấp độ nặng, xuất huyết khối trĩ.  Khi đi đại tiện máu chảy thành dòng máu lớn. Nếu không sớm khắc phục người bệnh dễ rơi vào tình trạng thiếu máu, cơ thể mệt mỏi, choáng váng, đau đầu, nguy hiểm hơn có thể tử vong.
  • Nghẹt búi trĩ, tắc mạch: Nếu búi trĩ sa và bị mắc kẹt làm cho mạch máu máu cung cấp cho búi trĩ bị tắc hình thành các cục máu đông trong búi trĩ gây đau đớn khi chỉ nhấn tay nhẹ vào búi trĩ.
  • Viêm da quanh hậu môn: Viêm nhú và viêm khe khi da giữa các búi trĩ bị loét gây triệu chứng ngứa ngáy, nóng rát.
  • Rối loạn chức năng hậu môn: Các búi trĩ tăng sản, khiến hậu môn bị kích thích dễ gây hiện tượng đi đại tiện không tự chủ. 

Rối loạn chức năng hậu môn

Cách điều trị bệnh trĩ

Hiện nay các bác sĩ chuyên khoa đang áp dụng song song cả hai phương pháp nội khoa và ngoại khoa để điều trị bệnh hiệu quả.

1. Điều trị bệnh trĩ bằng phương pháp nội khoa

Phương pháp nội khoa thường áp dụng và có hiệu quả đối với bệnh trĩ nhẹ và thường là trĩ ngoại.

Điều trị bệnh trĩ bằng phương pháp nội khoa

Có 3 dạng thuốc thường được dùng trong điều trị bệnh trĩ như:

  • Thuốc dạng viên nén: có tác dụng giảm đau, kháng viêm, chống phù nề.
  • Thuốc dạng kem mỡ: dùng để bôi búi trĩ có tác dụng co thắt búi trĩ, giảm đau, kháng viêm
  • Thuốc đặt: đặt tử vùng hậu môn kháng viêm, chống nhiễm khuẩn

Điều trị bệnh trĩ bằng phương pháp ngoại khoa

2. Điều trị bệnh trĩ bằng phương pháp ngoại khoa

Đối với những trường hợp bệnh trĩ cấp độ nặng, đặc biệt đã có biến chứng xung huyết cần sớm thực hiện phương pháp phẫu thuật cắt bỏ. Hiện nay có nhiều phương pháp khác nhau để thực hiện cắt trĩ, tùy vào tình trạng búi trĩ và nhu cầu mong muốn của bệnh nhân, bác sĩ sẽ chỉ định những phương pháp phù hợp.

  • Phương pháp thắt búi trĩ bằng dây thun hoặc chích xơ ngăn cản máu đến nuôi búi trĩ. Phương pháp này chỉ có hiệu quả với trường hợp bệnh trĩ độ nhẹ
  • Thắt bằng dây thun-Vòng thắt cao su được đặt bao quanh búi trĩ, thắt gây ra sự thiếu máu cục bộ, búi trĩ bị xơ, teo lại và tự rụng đi. Ưu điểm là dễ thực hiện, đơn giản, rẻ tiền, có thể điều trị ngoại trú cho những bệnh nhân trĩ độ 2 và 3
  • Phương pháp Longo phẫu thuật cắt trĩ được áp dụng nhiều ở các nước Châu Âu, châu Á đối với các đối tượng bệnh cấp độ 3 và 4.
  • Phương pháp khâu triệt mạch THD được thực hiện dưới hướng dẫn siêu âm để làm tắc mạch cung cấp máu cho hậu môn. Từ đó làm giảm sự phình búi trĩ.
  • Cắt trĩ bằng các phương pháp truyền thống: Milligan Morgan, Ferguson, White Head, các phương pháp này can thiệp trực tiếp vào búi trĩ nên thường gây đau.
  • Phương pháp HCPT là phương pháp hiện đại và hiệu quả nhất hiện nay. Phương pháp sử dụng sóng cao tần với nguồn điện nhiệt khoảng 70 – 80 độ làm đông và thắt nút mạch máu. Ngoài ra phương pháp  được hỗ trợ với thiết bị điện tử định vị chính xác vị trí búi trĩ giảm tổn thương đến các tế bào lành tính bên cạnh, rút ngắn thời gian hồi phục, đạt hiệu quả điều trị cao

Phương pháp HCPT

Cách phòng tránh bệnh trĩ

Cách tốt nhất để ngăn chặn bệnh trĩ đến chính là giữ cho phân mềm, để chúng dễ dàng đi qua lỗ hậu môn.

Cách phòng tránh bệnh trĩ

Để phòng tránh và giảm triệu chứng bệnh trĩ, bạn nên làm theo các phương pháp sau:

  • Ăn thực phẩm nhiều chất xơ như: Trái cây, rau củ và ngũ cốc nguyên cám (lúa mì, yến mạch, lúa mạch, ngô, gạo lứt…) giúp làm mềm và tăng khối lượng phân. Các chuyên gia khuyến cáo, mỗi ngày đối với phụ nữ cần cung cấp ít nhất 25g chất xơ, đối với nam giới cần 38g chất xơ trong chế độ ăn uống.
  • Uống đủ 2 lít nước mỗi ngày giúp làm mềm phân.
  • Không rặn mạnh khi đi cầu: Khi cố gắng rặn sẽ tạo ra áp lực lớn hơn lên các tĩnh mạch ở trực tràng dưới làm búi trĩ phình to và dễ chảy máu.
  • Đi đại tiện ngay khi cơ thể có nhu cầu. Nếu cố nhịn đi đại tiện, niêm mạc trực tràng dần hấp thu nước trong phân bị ứ đọng, phân sẽ trở nên khô, cứng và khó hơn đi cầu hơn.
  • Tập thể dục vừa mức: Duy trì vận động mỗi ngày để giúp ngăn ngừa táo bón và giảm áp lực lên tĩnh mạch, có thể xảy ra khi đứng lâu hoặc ngồi lâu. Ngoài ra tập thể dục cũng có thể giúp giảm cân.
  • Tránh ngồi lâu: Ngồi quá lâu, đặc biệt là trên bồn cầu, có thể làm tăng áp lực lên tĩnh mạch ở hậu môn.

Không nên ngồi lâu trên bồn cầu

Bài viết đã cung cấp tất cả thông tin từ A đến Z về bệnh trĩ, hy vọng đã giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về căn bệnh phiền toái này, từ đó có cách phòng tránh hoặc chữa trị phù hợp hiệu quả. Nếu bạn đọc còn bất cứ thắc mắc gì về bệnh lý sức khỏe hãy liên hệ ngay với bác sĩ chuyên khoa của chúng tôi để nhận được hỗ trợ và tư vấn kịp thời.

Bác sĩ CK II khoa Ngoại tiêu hóa

Tiến sĩ. Bác sĩ Trịnh Tùng có hơn 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Ngoại tiêu hóa, trong đó có 7 năm giữ chức vụ Trưởng khoa Phẫu thuật tiêu hóa - b ệnh viện Xanh Pôn Hà Nội và 8 năm đương nhiệm chức vụ PGĐ phụ trách chuyên môn bệnh viện Y học Cổ truyền Trung ương.